سهمیههای کنکور؛ منطقه ۱، ۲، ۳ و ایثارگران چطور کار میکنند
سهمیه کنکور یکی از تأثیرگذارترین و در عین حال کمفهمیدهترین عوامل قبولی است. جملهای که باید با آن شروع کرد: رتبهی کشوری تو تقریباً هیچ کاربردی در انتخاب رشته ندارد؛ آنچه ملاک است، رتبه در سهمیه است.
چرا سهمیه وجود دارد
منطق پشت آن، جبران نابرابری امکانات آموزشی است. دانشآموزی که در یک شهر بزرگ با مدارس قوی و دسترسی به کلاس و منابع درس خوانده، با دانشآموزی که در یک منطقهی محروم درس خوانده، در شرایط یکسانی رقابت نمیکنند.
سهمیهبندی تلاش میکند این فاصله را تا حدی جبران کند. میشود دربارهی میزان موفقیتش بحث کرد، ولی منطقش این است.
سهمیهی مناطق
منطقه ۱: عمدتاً شهرهای بزرگ و مراکز استانهای برخوردار.
منطقه ۲: شهرهای متوسط.
منطقه ۳: مناطق کمتربرخوردار و محروم.
سهمیه بر اساس محل تحصیل دورهی متوسطه تعیین میشود، نه محل زندگی فعلی یا محل تولد. این نکته را خیلیها اشتباه میگیرند.
و یک نکتهی مهمتر که تقریباً همهجا جا میافتد: این طبقهبندی در سطح شهرستان و بخش انجام میشود، نه در سطح استان. یعنی یک استان میتواند هر سه منطقه را همزمان داشته باشد، و مرکز استان بودن بهتنهایی یعنی منطقه ۱ نیست. حتی دو بخش از یک شهرستان میتوانند در دو منطقهی متفاوت باشند.
⚠️ فهرست رسمی اینکه هر شهرستان و بخش در کدام منطقه قرار دارد، در دفترچهی راهنما منتشر میشود. حدس نزن — از روی فهرست نگاه کن.
اثر عملی: داوطلبان هر منطقه عمدتاً با هممنطقهایهای خودشان رقابت میکنند. یعنی رتبهی کشوری یکسان، در سه منطقه سه شانس قبولی متفاوت میسازد.
سهمیههای ایثارگران
سهمیههای ویژهای برای خانوادهی شهدا، جانبازان، آزادگان و گروههای مشمول قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران در نظر گرفته شده است.
⚠️ درصد ظرفیت اختصاصیافته، شرایط احراز، و مدارک لازم برای هر گروه، در دفترچهی هر سال و بر اساس مصوبات جاری تعیین میشود. این بخش را حتماً مستقیماً از دفترچه بخوان — اطلاعات غیررسمی در این حوزه فراوان و اغلب قدیمی است.
سایر سهمیهها
علاوه بر مناطق و ایثارگران، سهمیهها یا شرایط پذیرش خاصی برای موارد دیگری هم وجود دارد — از جمله بومیگزینی در برخی رشتهها و دورهها، و پذیرشهای خاص برخی دانشگاهها.
⚠️ فهرست کامل و ضوابطشان در دفترچهی انتخاب رشته آمده است.
سه چیزی که باید بدانی
۱. سهمیه انتخابی نیست. بر اساس مدارک تحصیلیات تعیین میشود و قابل انتخاب یا تغییر نیست.
۲. سهمیه رتبهی تو را «بهتر» نمیکند — رقابت را عوض میکند. تو در یک استخر کوچکتر شنا میکنی، نه اینکه امتیاز اضافه بگیری.
۳. در تخمین رتبه، سهمیهی درست را وارد کن. اگر سهمیه را اشتباه بزنی، کل خروجی بیمعنا میشود. این شایعترین علت تخمینهای پرت است.
اشتباه رایج: مقایسهی رتبه بین دو سهمیه
«دوستم با رتبهی بدتر از من قبول شد» — جملهای که هر سال شهریور تکرار میشود.
اگر سهمیههایتان فرق دارد، مقایسهی رتبهی کشوری بیمعناست. دو نفر در دو سهمیه، در دو رقابت جدا شرکت کردهاند.
چطور از این اطلاعات استفاده کنی
قدم ۱. سهمیهات را از کارنامهی رسمی مطمئن شو (نه از حافظه). ← کارنامه سبز و زرد
قدم ۲. همان سهمیه را در ابزار تخمین رتبه وارد کن.
قدم ۳. رتبه در سهمیه را مبنای بررسی گزینهها قرار بده:
زیر ۱۰۰۰ تجربی · زیر ۱۰۰۰ ریاضی · زیر ۲۰۰۰ انسانی
سهمیه چطور تعیین میشود — جزئیات عملی
مبنا: محل و مدت تحصیل در دورهی متوسطه.
نه محل تولد، نه محل زندگی فعلی، نه شناسنامه. اگر دبیرستان را در شهری خواندهای که منطقهی ۳ محسوب میشود، سهمیهات همان است — حتی اگر الان در تهران زندگی کنی.
اگر بین مناطق جابهجا شدهای: قاعدهی محاسبه معمولاً بر پایهی تعداد سالهای تحصیل در هر منطقه است. فرمول دقیقش در دفترچهی هر سال آمده و باید از آنجا خوانده شود.
مبنای شمارش، سالهای آخر دورهی متوسطه است — یعنی همان سالهایی که مدرک دیپلمت را با آنها گرفتهای، نه کل دوران تحصیل. سالهای ابتدایی و متوسطهی اول در این محاسبه نقشی ندارند.
حالتهای خاص هم وجود دارد: تحصیل در مدارس خارج از کشور، دیپلمهای سالهای گذشته، و داوطلبان بزرگسال یا آزاد قاعدهی جداگانه دارند. اگر در یکی از این حالتها هستی، دقیقاً همان بند را در دفترچه پیدا کن و بخوان — تعمیم دادن از حالت عادی، اینجا جواب نمیدهد.
نکتهی مهم: سهمیه در کارنامهی رسمی درج میشود. از حافظه یا حدس استفاده نکن — همانجا نگاه کن.
اثر واقعی سهمیه بر رقابت
سهمیه به تو امتیاز اضافه نمیدهد؛ رقابت را عوض میکند.
تصور کن سه استخر جداگانه: داوطلبان هر منطقه عمدتاً با هممنطقهایهای خودشان برای ظرفیت تخصیصیافته رقابت میکنند.
نتیجهاش این است:
| رتبهی کشوری | رتبه در سهمیه | شانس قبولی | |
|---|---|---|---|
| داوطلب منطقه ۱ | ۳۰۰۰ | معمولاً نزدیکتر به رتبهی کشوری | متفاوت |
| داوطلب منطقه ۳ | ۳۰۰۰ | معمولاً بهتر از رتبهی کشوری | متفاوت |
پیامد عملی: جملهی «دوستم با رتبهی بدتر قبول شد» تقریباً همیشه به همین برمیگردد. مقایسهی رتبهی کشوری بین دو سهمیه، بیمعناست.
ظرفیت هر کدرشته چطور تقسیم میشود
اینجا جایی است که بیشترین اطلاعات غلط در اینترنت وجود دارد، پس دقیق میگوییم.
تقسیم اول — بین ایثارگران و مناطق:
| گروه | سهم از ظرفیت هر کدرشته |
|---|---|
| ایثارگران (مجموع ۲۵٪ و ۵٪) | ۳۰٪ |
| سهمیهی مناطق (۱، ۲ و ۳ روی هم) | ۷۰٪ |
تقسیم دوم — و این نکتهی کلیدی است:
آن ۷۰٪ بهطور مساوی بین سه منطقه تقسیم نمیشود. بلکه به نسبت تعداد داوطلبان هر منطقه تقسیم میشود.
یعنی چه — با یک مثال عددی:
فرض کن یک کدرشته ۵۰ نفر ظرفیت سهمیهی مناطق دارد. اگر ترکیب داوطلبان اینطور باشد: منطقه ۱ برابر ۲۰٪، منطقه ۲ برابر ۳۰٪، منطقه ۳ برابر ۵۰٪ — آن ۵۰ صندلی اینطور تقسیم میشود:
| منطقه | سهم داوطلبان | صندلی |
|---|---|---|
| منطقه ۱ | ۲۰٪ | ۱۰ نفر |
| منطقه ۲ | ۳۰٪ | ۱۵ نفر |
| منطقه ۳ | ۵۰٪ | ۲۵ نفر |
چرا این مهم است: این ساختار یعنی هیچ منطقهای ذاتاً «سهمیهی بیشتری» ندارد. نسبت صندلی به داوطلب در هر سه منطقه تقریباً یکسان نگه داشته میشود.
پس تفاوت رتبهی قبولی بین مناطق، از سهم ظرفیت نمیآید — از تفاوت سطح رقابت درون هر منطقه میآید. این دو چیز کاملاً متفاوتاند و همهجا با هم قاطی میشوند.
درصدها و ضوابط ممکن است با مصوبات جدید تغییر کند. قبل از پر کردن فرم، همین بخش را در دفترچهی ۱۴۰۵ چک کن.
سهمیههای ایثارگران — چه چیزی را باید بدانی
سهمیههای ویژهای برای خانوادهی شهدا، جانبازان، آزادگان و گروههای مشمول قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران در نظر گرفته شده است.
مکانیزمش با سهمیهی مناطق فرق دارد و همین تفاوت کمتر فهمیده میشود: در سهمیهی مناطق تو فقط در یک استخر کوچکتر رقابت میکنی، ولی در سهمیههای ایثارگری معمولاً علاوه بر ظرفیت اختصاصی، یک حدنصاب نمره هم در کار است — یعنی باید درصدی از نمرهی آخرین پذیرفتهشدهی همان کدرشته را به دست بیاوری تا سهمیه اعمال شود. پس این سهمیه «قبولی تضمینی» نیست.
و یک نکتهی اجرایی که هر سال عدهای را زمین میزند: سهمیهی ایثارگری باید از قبل تأیید شده باشد. تأیید آن با بنیاد شهید و امور ایثارگران و از مسیر سامانهی رسمی خودش انجام میشود — نه با اعلام کردن در فرم ثبتنام. اگر تأیید نشده باشد، سهمیه اعمال نمیشود، حتی اگر واقعاً واجد شرایط باشی.
سه چیز را باید مستقیماً از دفترچه بخوانی:
۱. درصد ظرفیت اختصاصیافته به هر گروه — این عدد در سالهای اخیر تغییر کرده.
۲. شرایط احراز — چه کسی مشمول کدام گروه است.
۳. مدارک لازم و مهلت ثبت — تأیید سهمیه فرآیند جداگانهای دارد و اگر بهموقع انجام نشود، سهمیه اعمال نمیشود.
اطلاعات غیررسمی در این حوزه فراوان و اغلب قدیمی است. فقط دفترچه و اطلاعیههای رسمی.
بومیگزینی — سهمیهی پنهانی که کمتر دیده میشود
در برخی رشتهها و دورهها، بخشی از ظرفیت به داوطلبان بومی همان استان یا منطقهی آمایشی اختصاص دارد.
این یعنی داوطلب بومی ممکن است با رتبهی بدتری در همان دانشگاه قبول شود.
ولی «بومی» لزوماً یعنی محل تولد نیست. بسته به کدرشته، ملاک میتواند محل تولد، محل تحصیل دورهی متوسطه، یا هر دو باشد — و در بعضی موارد استان مبناست و در بعضی موارد منطقهی آمایشی (گروهی از چند استان همجوار).
بیشترین جایی که با آن روبهرو میشوی: دورههای دارای تعهد خدمت، ظرفیتهای مازاد، و بخشی از پذیرشهای دانشگاههای علوم پزشکی و فرهنگیان. در دورههای روزانهی معمول، اثرش محسوستر نیست.
فهرست کدرشتههای دارای بومیگزینی و ضوابطش در دفترچه مشخص شده است. حتماً چک کن که آیا رشتههای مورد نظرت این ویژگی را دارند — این میتواند فهرست گزینههایت را بهطور محسوسی تغییر بدهد.
چکلیست سهمیه قبل از پر کردن فرم
- [ ] سهمیهام را از کارنامهی رسمی (نه حافظه) خواندهام
- [ ] همان سهمیه را در ابزار تخمین رتبه وارد کردهام
- [ ] رتبه در سهمیه را مبنای بررسی گزینهها قرار دادهام، نه رتبهی کشوری
- [ ] اگر مشمول سهمیهی ایثارگران هستم، مدارکم را بهموقع ثبت کردهام
- [ ] بررسی کردهام آیا رشتههای مورد نظرم بومیگزینی دارند
پرسشهای پرتکرار
سهمیهام را از کجا بفهمم؟
در کارنامهی رسمی سازمان سنجش درج میشود و بر اساس محل و سال تحصیل دورهی متوسطه تعیین میگردد.
اگر بین دو منطقه جابهجا شده باشم چه؟
قاعدهی محاسبه در این حالت در دفترچه توضیح داده شده و معمولاً به سالهای تحصیل در هر منطقه بستگی دارد. از دفترچه بخوان.
سهمیه در همهی رشتهها اعمال میشود؟
سهمیهبندی در پذیرش سراسری اعمال میشود، ولی جزئیاتش بین دورهها و رشتههای خاص میتواند متفاوت باشد.
منطقهی شهرم را از کجا بفهمم؟
از فهرست رسمی دفترچهی راهنما. طبقهبندی در سطح شهرستان و بخش است، پس مرکز استان بودن بهتنهایی یعنی منطقه ۱ نیست و دو شهر یک استان میتوانند دو منطقهی متفاوت داشته باشند.
سهمیه روی رتبهی کشوری هم اثر میگذارد؟
نه. رتبهی کشوری بدون در نظر گرفتن سهمیه محاسبه میشود؛ سهمیه در رتبه در سهمیه و در مرحلهی پذیرش اثر میگذارد. به همین دلیل است که مقایسهی رتبهی کشوری بین دو سهمیه، چیزی به تو نمیگوید.
قدم بعدی
با سهمیهی درست، تخمین رتبه را دوباره اجرا کن — نتیجه ممکن است با چیزی که فکر میکردی فرق داشته باشد.
مقالات مرتبط
تأثیر سوابق تحصیلی در کنکور؛ معدل کتبی چقدر رتبه را جابهجا میکند؟
سوابق تحصیلی در کنکور چطور اعمال میشود، تفاوت تأثیر قطعی و مثبت چیست، و معدل کتبی واقعا چقدر رتبه را جابهجا میکند.
تراز کنکور چیست و دقیقا چطور محاسبه میشود
تراز کنکور چیست، چه فرقی با درصد دارد، چطور محاسبه میشود و چرا دو نفر با درصد یکسان میتوانند تراز متفاوتی داشته باشند.
با رتبه ۲۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ انسانی چه رشتههایی قبول میشوم
رتبه ۲۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ انسانی چه گزینههایی دارد و کدام رشتهها بازار کار مطمئنتری دارند.
با رتبه زیر ۲۰۰۰ انسانی چه رشتههایی قبول میشوم
رتبه زیر ۲۰۰۰ انسانی چه گزینههایی دارد، حقوق و روانشناسی کجای جدولاند و چطور تصمیم بگیری.
دیدگاهها
تجربه یا پرسشت را بنویس؛ تیم تحریریه تست یار همراهته و در اولین فرصت بهت پاسخ میده.